سرطان مجموعهای از بیش از ۱۰۰ بیماری مختلف است که با رشد کنترلنشده سلولها شناخته میشود. الگوی شیوع آن در میان زنان و مردان متفاوت است؛ بهگونهای که در مردان، سرطانهای ریه، مری، معده، دهان و حلق از شایعترین انواع بهشمار میروند و در میان زنان، سرطان پستان و دهانه رحم سهم بالاتری دارند.
روز جهانی سرطان هر ساله در ۴ فوریه برگزار میشود و هدف اصلی آن افزایش آگاهی عمومی، تقویت پیشگیری و بهبود نحوه مواجهه با این بیماری است. نخستینبار این روز در ۴ فوریه سال ۲۰۰۰ در پاریس و در چارچوب «بیانیه نیوملنیوم» مطرح شد؛ اقدامی که با هدف ایجاد هماهنگی میان پژوهشگران، متخصصان سلامت، بیماران، سیاستگذاران و نهادهای بینالمللی شکل گرفت. سازمان جهانی بهداشت، آژانس بینالمللی انرژی اتمی و دیگر مؤسسات جهانی در این روند نقش داشتند و اتحادیه بینالمللی کنترل سرطان (UICC) از سال ۲۰۰۶ سازماندهی رسمی این روز را برعهده گرفت.
نمادهای سرطان و پیام امید
در سطح جهانی، نمادهای مختلفی برای افزایش آگاهی درباره سرطان بهکار میرود. روبان صورتی به سرطان پستان اختصاص دارد، روبان نارنجی نماد سرطان کودکان است و گل نرگس زرد بهعنوان نشان سازمانهای ضدسرطان در آمریکا، نمادی از امید به کنترل و کاهش این بیماری در آینده بهشمار میآید.
عوامل خطرساز
مطابق گزارشهای سازمان جهانی بهداشت، چاقی و اضافهوزن یکی از عوامل مهم افزایش خطر ابتلا به برخی سرطانهاست، بهویژه در کشورهای توسعهیافته. برآوردها نشان میدهد در سال ۲۰۱۲، صدها هزار مورد ابتلا به سرطان در این کشورها با چاقی مرتبط بوده است.
مصرف دخانیات همچنان یکی از مهمترین عوامل قابل پیشگیری سرطان محسوب میشود و نقش اساسی در بروز سرطانهای دستگاه تنفسی دارد. همچنین مصرف الکل با افزایش خطر سرطانهای دهان، حلق، حنجره، مری و کبد ارتباط مستقیم دارد.
پژوهشها نشان میدهد قرار گرفتن برخی مواد غذایی حاوی کربوهیدرات در دماهای بسیار بالا میتواند به تولید ترکیباتی مانند آکریلآمید منجر شود که خاصیت بالقوه سرطانزایی دارند. از سوی دیگر، آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان (IARC) مصرف گوشتهای فرآوریشده را در گروه مواد افزایشدهنده خطر سرطان طبقهبندی کرده است. افزون بر این، پرتوهایی مانند اشعه فرابنفش خورشید از عوامل شناختهشده بروز سرطان پوست بهشمار میروند.
پیشگیری؛ حلقه گمشده درمان
یکی از چالشهای اساسی در کنترل سرطان، تشخیص دیرهنگام آن است. بسیاری از موارد، زمانی شناسایی میشوند که امکان درمان مؤثر کاهش یافته است. در حالیکه شواهد علمی نشان میدهد بخش قابلتوجهی از سرطانها ــ حدود ۷۰ تا ۹۰ درصد ــ با سبک زندگی و عوامل محیطی در ارتباطاند.
پرهیز از مصرف دخانیات، تغذیه سالم، فعالیت بدنی منظم، کاهش مواجهه با عوامل زیانآور محیطی، محافظت در برابر نور شدید خورشید و توجه به غربالگری و تشخیص زودهنگام، از مهمترین راهکارهای پیشگیری از سرطان بهشمار میروند؛ راهکارهایی که در روز جهانی سرطان، بیش از هر زمان دیگری بر اهمیت آنها تأکید میشود.