تا پیش از اختراع صنعت چاپ، کتابها با صرف زمان و زحمت فراوان بهصورت دستی نوشته میشدند. همین امر باعث میشد نسخههای خطی اندک، گرانقیمت و عمدتاً در اختیار ثروتمندان و نهادهای خاص باشد. افزون بر این، خطاهای فراوان در نسخهبرداری دستی، اعتبار متون را کاهش میداد. در آن دوران، شیوهای ابتدایی به نام «چاپ قالبی» وجود داشت که در آن حروف و تصاویر بهصورت معکوس روی قالب حک میشد و سپس بر سطحی نرم فشرده میشد، اما این روش محدود، پرهزینه و کمدقت بود.
یوهانس گوتنبرگ، مبتکر آلمانی، در میانه قرن پانزدهم میلادی تلاش کرد راهی تازه برای تکثیر متون بیابد. او در سال ۱۴۵۰ میلادی به این نتیجه رسید که برای ایجاد تحول، باید از موادی ارزان، در دسترس و قابل استفاده مجدد بهره گرفت. گوتنبرگ با ساخت مرکب ویژه چاپ و طراحی حروف فلزی ریز، نازک و هماندازه، موفق شد سیستم حروف سربی متحرک را ابداع کند؛ سیستمی که امکان کنار هم چیدن، استفاده مجدد و چاپ دقیق متون را فراهم میکرد.
سرانجام در ۲۵ ژانویه ۱۴۵۶، گوتنبرگ صنعت چاپ را به جهان معرفی کرد. نخستین اثر چاپی او کتاب مقدس بود؛ اثری عظیم در ۱۲۸۲ صفحه که تولید آن نیازمند سرمایه قابل توجهی بود. گوتنبرگ برای تأمین هزینهها وام گرفت، اما ناتوانی در بازپرداخت بدهیها باعث شد در دادگاه محکوم شود و چاپخانه و تجهیزاتش را به طلبکاران واگذار کند. با این حال، همین کتاب مقدس که با حروف سربی متحرک چاپ شده بود، نقطه آغاز انقلابی فرهنگی شد که دیگر متوقف نشد.
اختراع حروف سربی متحرک، تحولی بنیادین در فرهنگ نشر و مطالعه ایجاد کرد. کتابها با تیراژ بالا منتشر شدند، هزینه تولید کاهش یافت و دانش بهتدریج از انحصار گروههای خاص خارج شد. این تحول، زمینهساز گسترش سواد، شکلگیری جریانهای فکری نو و دگرگونی عمیق در ساختارهای اجتماعی و فرهنگی شد.
امروز از نخستین چاپ کتاب مقدس گوتنبرگ تنها چند برگ باقی مانده است؛ آثاری نادر که در موزههای معتبر جهان نگهداری میشوند. با این حال، تأثیر آن اختراع تاریخی همچنان زنده است؛ اختراعی که راه را برای جهان مدرن هموار کرد و دسترسی آزادتر به دانش را به یکی از پایههای تمدن معاصر بدل ساخت.