تبریز شهری است که همواره خاستگاه اندیشه و فرهنگ بوده و نامهای ماندگاری را در حافظه خود ثبت کرده است؛ نامهایی که هر کدام به شکلی چراغی برای نسلهای بعدی افروختهاند. امیرقاسمی یکی از همین چهرههاست؛ پژوهشگر، نویسنده و استادیار بازنشسته جامعهشناسی ادبیات دانشگاه تبریز که عمر علمی خود را وقف فرهنگ، ادبیات و بهویژه جهان کودک و نوجوان کرده است.این بانوی تبریزی در ۲۱ اسفند ۱۳۲۹ در تبریز و در خانوادهای آزاداندیش و فرهنگدوست چشم به جهان گشود؛ خانوادهای که ریشه در تاریخ روشنفکری و آزادیخواهی آذربایجان داشت. او از نوادگان ثقهالاسلام تبریزی و حاج اعظام لشکر است؛ نامهایی که با جنبش مشروطه و مبارزات فکری تبریز گره خوردهاند. چنین پیشینهای، بیتردید در شکلگیری نگاه فرهنگی و اجتماعی او بیتأثیر نبود.مسیر علمی امیرقاسمی از رشته زبان و ادبیات فارسی آغاز شد و سپس با تحصیل در فرهنگ و زبانهای باستانی ایران ادامه یافت؛ مسیری که در نهایت به دکتری جامعهشناسی ادبیات انجامید. او فعالیت حرفهای خود را در فرهنگستان زبان و ادب فارسی آغاز کرد و پس از آن به دانشگاه تبریز منتقل شد؛ جایی که سالها به تدریس، پژوهش و تربیت دانشجو پرداخت.اما نقطه تمایز مینو امیرقاسمی، تنها در کلاسهای دانشگاه خلاصه نشد. او خیلی زود دغدغهای فراتر از فضای آکادمیک پیدا کرد؛ دغدغهای به نام کودک و نوجوان. دغدغهای که او را وارد دنیای نوشتن برای نسل آینده کرد.حاصل این مسیر، ۱۶ سال تلاش مستمر برای تألیف نخستین فرهنگ کودک و نوجوان ایران بود؛ اثری که سرانجام در سال ۱۳۸۷ منتشر شد و به عنوان مرجعی مهم در حوزه ادبیات کودک شناخته شد.
در کنار این اثر شاخص، امیرقاسمی با پژوهش در حوزه اسطورههای ایرانی، کتاب «درباره قصههای اسطورهای» را به نگارش درآورد؛ کتابی که نشاندهنده پیوند عمیق او با روایت، تاریخ و هویت فرهنگی ایران است. آثار داستانی و پژوهشی او، تلاشی برای آشنا کردن نسل جدید با ریشههای فرهنگی و اسطورهای این سرزمین به زبانی ساده و قابل فهم است.مینو امیرقاسمی، علاوه بر فعالیتهای علمی و فرهنگی، در زندگی شخصی نیز همراه و هممسیر فرهنگ بوده است. ازدواج او با حسن شمسآوری، مترجم آثار تاریخی و فلسفی و پرورش دو دختر، تصویری از پیوند زندگی، اندیشه و فرهنگ در زیست شخصی او ارائه میدهد.امروز، نام مینو امیرقاسمی بیش از آنکه صرفاً یک عنوان دانشگاهی باشد، یادآور تلاش پیگیر برای ساختن آیندهای آگاهتر از مسیر فرهنگ و ادبیات است؛ مسیری که از تبریز آغاز شد و به دنیای ذهن کودکان و نوجوانان ایرانی رسید.
به قلم: فائزه زنجانی