در پاسخ به این نیاز مبرم، کارگاه آموزشی تخصصی «سواد رسانهای» با تمرکز بر محورهای «اخبار جعلی، تولید محتوای مسئولانه و خبرنگاری بحران»، به همت اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی آذربایجان شرقی و با مشارکت تشکلهای رسانهای پیشرو استان در تبریز برگزار شد. این کارگاه، فرصتی برای گفتوگو و آموزشهای کاربردی به فعالان عرصه رسانه بود.
در این نشست تخصصی، محمد لسانی، کارشناس و فعال باسابقه رسانهای، به عنوان مدرس اصلی، از ریشههای تاریخی پدیده شایعه و اطلاعات نادرست سخن گفت و تحلیل کرد که چگونه گسترش اینترنت و شبکههای اجتماعی، مقیاس و تأثیر این پدیده را به سطحی بیسابقه و خطرناک ارتقا داده است.
لسانی در تشریح پیامدهای ویرانگر اخبار جعلی، به چند چالش عمده اشاره کرد: تشدید شکاف و دوقطبی شدن جامعه که به افزایش بیثباتی و تهدید پایههای مردمسالاری منجر میشود، فرسایش سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی که نتیجه آن بیاعتمادی مطلق مردم به نهادها و رسانههای اصلی است و همچنین جنگ روانی و اشاعه خشونت که از طریق تحریک هیجانات منفی و نفرتپراکنی زمینهساز رفتارهای خشونتآمیز میشود.
این کارشناس رسانه، با تأکید بر نقش خطیر خبرنگاران به عنوان «دریانگران حقیقت»، سکوت در برابر اخبار جعلی را نوعی کوتاهی در مسئولیت حرفهای دانست. وی گفت: این پدیده دیگر یک اشتباه ساده نیست؛ به یک ابزار استراتژیک برای جنگ نیابتی، ایجاد تفرقه و دستکاری افکار عمومی در سطح جهانی تبدیل شده است. در شرایط کنونی که کشورمان نیز هدف این گونه عملیات روانی قرار گرفته، وظیفه ما دوچندان است: هم شناسایی و مقابله و هم توانمندسازی مخاطب برای تشخیص سره از ناسره.
لسانی راه رویارویی با این چالش را در چهار گام اساسی و به هم پیوسته خلاصه کرد: دانشافزایی یا آگاهی دائمی از آخرین تکنیکهای ساخت و پخش اخبار جعلی، مهارتافزایی با آموزش عملی تکنیکهای تفکر انتقادی و راستیآزمایی، شناخت ابزارهای تخصصی تشخیص محتوای جعلی و در نهایت عادت به استناد و بررسی متقابل اخبار از طریق رسانهها و پایگاههای راستیآزمای معتبر داخلی مانند «فکتیار»، «فکتپرس»، «فکتایران» و «فکتنامه سلامت».
در ادامه، انواع کاربران در فضای مجازی تحلیل شد. سپس، با استفاده از تکنیکهای آموزش داده شده، چندین نمونه واقعی از تصاویر و ویدئوهای مشکوک توسط شرکتکنندگان راستیآزمایی شد، که این بخش با استقبال و مشارکت فعال حاضران همراه بود.
کارگاه با پرسشوپاسخ چالشی به پایان رسید. گواهی معتبر شرکت در کارگاه سواد رسانهای به تمامی شرکتکنندگان اهدا شد. بر اساس برنامهریزی انجام شده، ادامه این سلسله کارگاههای تخصصی با موضوعات عمیقتر در دست اقدام است.