کریسمس، عید مذهبی مسیحیان است که به مناسبت زادروز حضرت عیسی مسیح و شروع سال نو برگزار میشود. در این جشن، خانوادههای ارمنی با تزئین درخت کاج و نورانی کردن آن، دادن هدایا به یکدیگر و خواندن دعا و نیایش از خدا برای سال جدید خود برکت و خیر طلب میکنند.
امروز، این جشن فراتر رفته و با استقبال گسترده مردم غیر ارمنی مواجه شده است؛ عموم مردم با فرارسیدن این مناسبت مغازهها، کافهها، رستورانها و حتی خانههای خود را با تم کریسمسی تزئین میکنند.
این شهر، به عنوان دروازهی تاریخی ارتباط با جهان و میزبان یکی از قدیمیترین و فعالترین جوامع مسیحی ارمنی کشور، پدیدهی کریسمس را در لایههای مختلف خود تجربه میکند. این جشن در حالی برگزار میشود که بازار بزرگ تبریز آمادهی استقبال از شب یلدا و زمستان است.
کلیسای مریم مقدس (سرکیس) واقع در خیابان شریعتی، کانون اصلی برگزاری مراسم مذهبی کریسمس برای جامعهی ارمنی تبریز است. مراسم ویژه، نیایشها و فضای معنوی، مؤمنان را در شب و روز کریسمس گرد هم میآورد.
محلهی لیلاوا (بارون آواک) به عنوان محلهی قدیمی ارمنینشین تبریز، اگرچه امروز ترکیب جمعیتی گذشته را ندارد، اما خاطرات کریسمسهای پررنگ گذشته را در خود حفظ کرده و برخی خانوادههای ارمنی همچنان آیینها را در خانههای خود زنده نگه میدارند.
در مناطق مرکزی و شمالی شهر مانند ایلگلی، بلوار شهید بهشتی و آزادی، کافهها و رستورانهای مدرن با تزئین درختان کریسمس، چراغهای رنگی و منوهای ویژه، فضایی جهانی خلق میکنند. منوهایی شامل انواع لاتههای کدو حلوایی و کیکهای میوهای، جوانان زیادی را جذب خود مینمایند.
در حوالی بازار و مراکز خرید نیز خرید و فروش درختان مصنوعی کوچک، حلقههای گل، چراغهای رشتهای و هدایای کوچک بابانوئلی رونق میگیرد که نشان از استقبال عمومی از نمادهای این جشن دارد.
نکتهی جالب در تبریز، تلفیق ناخودآگاه نمادهای کریسمس با عناصر زمستانی فرهنگ آذری است. در کنار کوکیهای کریسمس، شیرینیهای سنتی آذری مانند «نوقا» و «باقلوا» نیز بر سفرۀ مهمانیهای این شب حاضر میشوند.
موسیقی نیز در این تلفیق نقش دارد، به طوری که در برخی جمعهای جوانان، موسیقی کریسمس در کنار موسیقی پاپ آذری شنیده میشود. همچنین، همانطور که «جمع شدن دور کرسی» نماد سنتی گرمای خانوادگی در زمستان آذربایجان است، امروزه جمع شدن دور «درخت کریسمس» نیز به یک نماد مدرن برای دورهمی دوستانه تبدیل شده است.
تبریز همواره شهری با تنوع قومی و مذهبی بوده و این پیشینهی چندفرهنگی ظرفیت بالایی برای پذیرش و درک جشنهای مختلف ایجاد کرده است. روحیهی تجاری تاریخی شهر نیز مردم را با فرهنگهای دیگر آشنا کرده و این آشنایی، پذیرش نمادهای جهانی مانند کریسمس را تسهیل نموده است.
عامل دیگر، زمستان سرد و طولانی تبریز است که نیاز به ایجاد شادی و رنگ در فصل سرد و برفی را افزایش میدهد. این امر انگیزهای برای استقبال از هر جشن روشن و رنگینی — از جمله کریسمس — ایجاد میکند.
کریسمس در تبریز، بیش از آن که یک پدیدهی کاملاً وارداتی باشد، جلوهای از توانمندی این شهر در تلفیق سنت و مدرنیته، محلی و جهانی است. این جشن در سه سطح مجزا و گاه مرتبط در جریان است: سطح مذهبی و سنتی جامعهی ارمنی، سطح مدرن و جهانی قشر جوان شهری و سطح تلفیقی که در آن نمادهای کریسمس با آیینهای زمستانی آذری همنشین میشوند. به نظر میرسد تبریز، کریسمس را به رنگ زمستان خود درآورده است.