زیرساخت سبز فراتر از فضای سبز سنتی است و به شبکهای از پارکها، باغهای شهری، بامها و دیوارهای سبز، مسیرهای پیادهروی طبیعی و آبراههها گفته میشود که نه تنها زیبایی شهری را افزایش میدهند، بلکه کارکردهای اکولوژیکی و شهری را هم پوشش میدهند.
زیرساخت سبز در واقع به معنای ادغام طبیعت با عملکرد شهری است. این شبکه طبیعی میتواند به کنترل سیلابها، تصفیه آب باران، کاهش دمای هوای شهری، جذب آلودگی هوا و افزایش تنوع زیستی کمک کند. علاوه بر این، حضور فضاهای سبز و مسیرهای طبیعی در شهر، تجربهای آرامشبخش برای ساکنان فراهم میکند و سلامت روان و رفاه اجتماعی را تقویت میکند. در نتیجه، زیرساخت سبز دیگر فقط یک عنصر زیباییشناسی نیست، بلکه ستونی حیاتی برای تابآوری و کیفیت زندگی شهری محسوب میشود.
فضاهای باز و پارکها: پارکها و باغها، علاوه بر اینکه محیطی برای تفریح و ورزش ایجاد میکنند، بخشی از شبکه زیرساخت سبز هستند که روانآبها را مدیریت کرده و از فرسایش خاک جلوگیری میکنند.
بامها و دیوارهای سبز: این سازهها با پوشش گیاهی خود، علاوه بر زیبایی، عایق حرارتی ساختمانها هستند و به کاهش مصرف انرژی کمک میکنند.
مسیرهای سبز و نوارهای گیاهی: ایجاد مسیرهای پیوسته برای پیادهروی، دوچرخهسواری و ارتباط میان نقاط سبز شهر، علاوه بر کارکرد اکولوژیک، کیفیت زندگی شهری را ارتقا میدهد و مردم را به تعامل با طبیعت تشویق میکند.
آبراههها و تالابهای شهری: این فضاها آب باران را تصفیه کرده، از سیلاب جلوگیری میکنند و زیستگاه مناسبی برای پرندگان، حشرات و گونههای گیاهی ایجاد میکنند.
زیرساخت سبز مزایای متعددی دارد که هم محیطی و هم اجتماعی هستند. از نظر محیطی، کاهش دمای شهری، کاهش آلودگی هوا و حفاظت خاک از جمله مهمترین اثرات آن است. از نظر اجتماعی، پارکها و مسیرهای سبز، فضاهای عمومی و امن برای فعالیتهای تفریحی، ورزش و تعامل اجتماعی ایجاد میکنند و با فراهم کردن فرصتهای آموزشی، شهروندان را به درک بهتر محیط زیست و رفتار پایدار تشویق میکنند. حضور گیاهان و آبراههها در فضاهای شهری، حس آرامش و ارتباط با طبیعت را تقویت میکند و کیفیت زندگی را به طور ملموس بهبود میبخشد.
نمونههای بینالمللی نشان میدهند که زیرساخت سبز میتواند هم زیبایی و کارکرد محیطی را همزمان ارائه دهد. پارک Millennium در شیکاگو، با ترکیب فضاهای سبز، تالابهای مصنوعی و مسیرهای پیادهروی، روانآبها را کنترل کرده و محیطی آرامشبخش برای شهروندان ایجاد کرده است. پروژه بامهای سبز در توکیو باعث کاهش دمای ساختمانها، مصرف انرژی و افزایش پوشش گیاهی در شهر شده است. همچنین، شبکه سبز لندن (London Green Grid) با اتصال پارکها، رودخانهها و مسیرهای پیادهروی، یک سیستم یکپارچه و کارآمد ایجاد کرده که هم اهداف محیطی و هم رفاهی را پوشش میدهد.
زیرساخت سبز دیگر یک گزینه لوکس یا تزئینی نیست؛ بلکه ستون اصلی شهرهای پایدار، مقاوم و تابآور در برابر تغییرات اقلیمی است. با تلفیق زیبایی، عملکرد محیطی و کارکرد اجتماعی، این رویکرد به شهرها امکان میدهد که منابع طبیعی خود را مدیریت کنند، اکوسیستم شهری را زنده نگه دارند و کیفیت زندگی شهروندان را ارتقا دهند. هر شهری که به دنبال توسعه پایدار است، نمیتواند بدون برنامهریزی دقیق و اجرای زیرساخت سبز موفق باشد.
به قلم: پروین بابایی