چهارمین دوره همایش «زندهنامان تبریز» به همت سازمان فرهنگی هنری شهرداری تبریز برگزار میشود؛ همایشی با تمرکز بر پاسداشت مفاخر زنده و فعال در عرصههای مختلف اجتماعی و فرهنگی. این رویداد تلاشی آگاهانه برای دیدهشدن افرادی است که در مسیر توسعه فرهنگی، اجتماعی و هویتی تبریز نقشآفرینی کردهاند و نشان میدهد سازمان فرهنگی هنری شهرداری تبریز در کنار توسعه کالبدی شهر، در مسیر تقویت سرمایه اجتماعی، هویت فرهنگی و انسجام اجتماعی نیز گام برمیدارند. بیتردید این اقدام را میتوان حرکتی ارزنده و تأثیرگذار در مسیر رشد انسانی شهر دانست.
در هر جامعهای، پیامهای نمادینی که به شهروندان منتقل میشود، مسیر کنش اجتماعی را شکل میدهد. وقتی یک شهر از نخبگان فکری، هنری یا علمی خود قدردانی میکند، در عمل اعلام میکند که تلاش برای رشد فردی و خدمت به جمع دیده میشود و ارزش دارد. همان حقیقتی که سعدی قرنها پیش بیان کرد: «هنرمند قدر بیند و بر صدر نشیند». این دیدهشدن، الگویی سالم از موفقیت میسازد و دیگران را ترغیب میکند تا مسیر آموختن، خلاقیت و مسئولیت اجتماعی را جدی بگیرند.
تکریم نخبگان تنها یک اقدام تشریفاتی نیست؛ نوعی وظیفه اخلاقی و اجتماعی است. افرادی که سرمایه فکری و خلاقیت خود را در اختیار جامعه قرار دادهاند و موجب ارتقای مادی و معنوی آن شدهاند، در واقع بخشی از ثروت نامرئی شهر را ساختهاند. نادیدهگرفتن آنان، پیام خطرناکی دارد: اینکه بخشیدن برای جمع بیارزش است. چنین پیامی بهتدریج اعتماد اجتماعی را فرسوده و انگیزه مشارکت را تضعیف میکند.
از سوی دیگر، قدردانی عمومی باعث فعالشدن سرمایه فکری شهر میشود. وقتی یک نخبه دیده میشود، آثارش بیشتر مورد استفاده قرار میگیرد، تجربهاش به نسلهای بعد منتقل میشود و شبکههای همکاری فرهنگی و علمی شکل میگیرد. در این فرآیند، دانش از سطح فردی فراتر رفته و به سرمایه جمعی تبدیل میشود؛ درست همان چیزی که پایه توسعه پایدار شهری است.
تأثیر این تکریم بر خود نخبه نیز حیاتی است. احساس دیدهشدن، تعلق اجتماعی را تقویت میکند و انگیزه تولید و مشارکت را افزایش میدهد. نخبهای که قدر میبیند، جانمایه توان خود را در اختیار جامعه میگذارد. در مقابل، بیتوجهی او را به کنارهگیری، مهاجرت یا انزوا سوق میدهد؛ پدیدهای که بسیاری از شهرها امروز بهای سنگین آن را میپردازند.
در نهایت، تکریم نخبگان زنده نه تجمل فرهنگی است و نه حرکتی نمایشی، بلکه یکی از ستونهای نامرئی اما اساسی سرمایه اجتماعی بهشمار میرود. جامعهای که سرمایه انسانی خود را پاس بدارد، چرخه رشد، اعتماد و امید را بازتولید میکند؛ و جامعهای که نسبت به آن بیاعتنا باشد، ناخواسته مسیر فرسایش اجتماعی را هموار میسازد.
به قلم: پروین بابایی