بحران اقتصادی و نوسانات بازار همواره با چالشهای متعددی همراه بوده اند. در این شرایط رفتارهای مصرف کنندگان و میزان خرید آنها نقش تعیین کننده ای در وخامت یا بهبود اوضاع ایفا می کند. متاسفانه در شرایط فعلی شاهد پدیده ای نگران کننده هستیم: انبار کالا توسط عده ای از مردم بویژه با سوء استفاده از امکانات دولتی و خرید قسطی که منجر به کمبود کالا و افزایش قیمت برای بقیه مردم می شود.
این پدیده توازن اقتصادی جامعه را به هم می زند و افراد را در دو دسته بندی نامتعادل قرار می دهد. عده ای با امکانات بیشتر که می می توانند بیش از نیاز خود خرید و انبار کنند، و عده ای دیگر که حتی قدرت خرید روزمره را نیز ندارند. در این میان افرادی که توان مالی خود را صرف خرید مایحتاج می کنند عملا برای تامین سایر هزینه ها دچار مشکل می شوند. در نهایت کسانی که به شکل عادی خرید می کنند با کمبود کالای مورد نیاز در بازار روبرو می شوند.
بار روانی ایجاد شده در این شرایط سنگین است. ترس از کمبود و قحطی، افراد را به سمت انباشت کالا سوق می دهد و این چرخه معیوب به شدت بازار را تحت تاثیر قرار می دهد. در این میان برخی افراد با تقلید از این رفتار سعی می کنند از قافله عقب نمانند، در حالی که عده ای دیگر ناخواسته تبعات این عدم تعادل را تحمل می کنند. خوشبختانه گروهی نیز وجود دارند که تحت تاثیر این امواج قرار نمی گیرند و خریدشان تابع نیازهای روزمره است.
همدلی، راهکاری کلیدی
در این شرایط بحرانی، همدلی و درک متقابل می تواند راهکاری موثر برای عبور از این شرایط دشوار و حفظ انسجام اجتماعی باشد. همدلی مستلزم تغییر در رفتار مصرف کنندگان است. کاهش خرید غیرضروری، کاهش خرید نسبت به شرایط عادی، خودداری از انباشت کالا، آگاهی بخشی و مصرف مسئولانه بخشی از این رفتارها هستند. باید توجه داشت که وضعیت بازار تنها تحت تاثیر تصمیمات کلان و اقدامات مغازه داران و بازاریان قرار نمی گیرد. رفتار مصرف کنندگان نیز نقش مهمی ایفا می کند. همدلی و مسئولیت پذیری مصرف کنندگان می تواند به عبور کم خطرتر از شرایط بحرانی کمک کند و اعتماد، انسجام اجتماعی و امنیت روانی جامعه را حفظ نماید. در نهایت همدلی نه تنها یک فضیلت اخلاقی، بلکه یک ضرورت اقتصادی و اجتماعی در شرایط بحرانی است.
به قلم: پروین بابایی