تومور آتاگؤک در سال ۱۹۳۹ متولد شد و تا زمان درگذشتش در سال ۲۰۲۵ در استانبول زندگی و فعالیت کرد. او از اوایل دهه ۱۹۷۰، با تأثیرپذیری از جنبش آزادی زنان در ایالات متحده در دهه ۱۹۶۰ و بحثهای فمینیستی آن دوره، به بررسی نابرابری جنسیتی و مسائل اجتماعی در آثارش پرداخت.
آتاگؤک تحصیلات هنری خود را در کالج هنر و صنایع دستی کالیفرنیا به پایان رساند و در سال ۱۹۶۴ مدرک هنرهای زیبا دریافت کرد. او در سال ۱۹۶۵ نیز مدرک کارشناسی ارشد خود را از دانشگاه کالیفرنیا در برکلی گرفت. پس از بازگشت به ترکیه در سال ۱۹۷۳، فعالیت هنری خود را ادامه داد و همزمان وارد حوزه موزهداری شد. او در سال ۱۹۸۴ از دانشگاه هنرهای زیبای معمار سینان دکترا گرفت و در سال ۱۹۸۹ نخستین دوره کارشناسی ارشد مطالعات موزه در ترکیه را در دانشگاه فنی ییلدیز بنیان گذاشت. چهار سال بعد، در همین دانشگاه به درجه استادی مطالعات موزه رسید.
نقاشی بخش اصلی فعالیت هنری آتاگؤک را تشکیل میداد، اما او در زمینههای کلاژ، چیدمان و چاپ نیز کار کرد. زن و تجربه زیسته او از موضوعات محوری آثارش بودند؛ آثاری مانند «زنی که بیرون میآید» (Woman Coming Out) در سال ۱۹۷۵ و «زن صورتی» (Pink Woman) در سال ۱۹۸۴ این توجه را نشان میدهند.
از اوایل دهه ۱۹۸۰، آتاگؤک در مجموعههایی از آثارش از مواد گوناگون، از جمله سطوح فلزی و آینه، استفاده کرد. این مواد بستری برای بازتاب و تأمل درباره خود فراهم میکردند. مجموعه «الههها» (Goddesses) که از سال ۱۹۸۳ شکل گرفت، نمونهای از این رویکرد است. او در این مجموعه پیکرههایی بزرگ و یادمانی از الههها خلق کرد و به جستوجوی میراث مادرتبارانه پرداخت؛ میراثی که در آن تبار و پیوندهای خانوادگی از مسیر زنان دنبال میشوند.
آتاگؤک در سال ۱۹۹۰ مجموعه «دفترهای روزانه» (Diaries) را آغاز کرد؛ مجموعهای که در آن تجربههای شخصی و خاطرات روزمره با زبان هنر پیوند خوردند. سفر او به پاریس انگیزه شکلگیری بخشی از این آثار بود. او با استفاده از مواد معمولی و روزمره، از بلیتهای مترو گرفته تا بستهبندی شیرینی، کلاژهایی در اندازه کارت پستال ساخت و آنها را با طراحی و نقاشی ترکیب کرد. این آثار همچون یادداشتهای تصویری، تغییرات و دگرگونیهای فردی را ثبت میکردند و نگاه هنرمند به تجربههای شخصی خود را بازتاب میدادند.
یکی دیگر از پروژههای او با عنوان «یادداشتهایی درباره هاله عاصف» (Notes on Hale Asaf)، به زندگی و فعالیتهای هاله عاصف، نقاش ترک متولد سال ۱۹۰۵ و درگذشته در سال ۱۹۳۸، اختصاص داشت. نقطه آغاز این اثر، کارت تبریکی بود که عاصف در دهه ۱۹۳۰ طراحی کرده بود. آتاگؤک با گسترش این ایده، تابلویی بزرگ و دیواری ساخت که در آن پژوهش درباره زندگی و فعالیت هنری عاصف با عکسهای خانوادگی، تصاویر خود آتاگؤک و طراحیهای او ترکیب میشد. او این اثر را نوعی یادداشت روزانه میدانست؛ روایتی تصویری که اسناد و مواد مختلف را در کنار هم قرار میداد و نوعی همکاری فرضی میان دو هنرمند را به تصویر میکشید.
فعالیت آتاگؤک به هنر و آموزش محدود نبود. او در فاصله سالهای ۱۹۷۸ تا ۱۹۸۳ نمایشگاههای سالانه «هنرمندان معاصر استانبول» (Günümüz Sanatçıları İstanbul Sergisi) را هماهنگ کرد و در این مسیر با تبعیض علیه زنان هنرمند مقابله کرد. او در نوشتهها و پروژههای نمایشگاهی خود به کمرنگ ماندن حضور زنان در تاریخ هنر ترکیه توجه داشت و میکوشید سهم آنها را در روایت رسمی تاریخ هنر ثبت کند.
آتاگؤک در دهه ۱۹۹۰ با برگزاری نمایشگاههایی مانند «هنرمندان زن معاصر» در سال ۱۹۹۳ و «ردپاها: زنان هنرمند و نسلها» در سال ۱۹۹۵، به تقویت همبستگی و سازمانیابی فمینیستی در فضای هنری ترکیه کمک کرد. این نمایشگاهها فرصتی برای دیدهشدن هنرمندان زن و بررسی ارتباط میان نسلهای مختلف آنان فراهم میکردند.
آثار آتاگؤک در نمایشگاههای انفرادی و گروهی متعددی به نمایش درآمدند و در سال ۲۰۱۵ نمایشگاهی مرور آثار او همراه با انتشار کاتالوگی از فعالیتهای هنریاش برگزار شد. آثارش در مجموعههای مهمی در ترکیه، از جمله مجموعههای هنری بانک آکبانک، بانک گارانتی و موزه هنر مدرن استانبول، نگهداری میشوند. شماری از آثار او همچنین در مجموعههای بینالمللی، از جمله گالری ملی مقدونیه در اسکوپیه و گالری ملی هنرهای زیبای اردن در امان، قرار دارند.
تومور آتاگؤک در مقام هنرمند، استاد دانشگاه و نمایشگاهگردان، فعالیت هنری را با پژوهش و آموزش پیوند زد. توجه به تجربه زنان، ثبت خاطرات و بازخوانی تاریخ هنر از منظر هنرمندان زن، بخش مهمی از میراث او را شکل میدهد؛ میراثی که در آن، خلق اثر هنری با تلاش برای تغییر شیوه دیدهشدن و بهرسمیتشناختهشدن زنان در تاریخ هنر همراه است.
پیام آذربایجان
