«درباره الی» (About Elly) یکی از فیلم‌های مهم دوره نخست فعالیت اصغر فرهادی است که در سال ۲۰۰۹ ساخته شد. داستان فیلم با سفر کوتاه گروهی از دوستان تهرانی به ساحل دریای خزر آغاز می‌شود. الی که در آخرین لحظه به این جمع اضافه شده است، پس از ناپدید شدن، سفری ساده و روزمره را به موقعیتی پیچیده و پرتنش تبدیل می‌کند.
فرهادی روایت خود را نه بر پایه اتفاق‌های بزرگ، بلکه بر اساس تنش‌های کوچک و روابطی که به‌تدریج تحت فشار قرار می‌گیرند، پیش می‌برد. خانه ساحلی، دریا، اتاق‌های بسته و گفت‌وگوهای جمعی، عناصر اصلی فضای فیلم را شکل می‌دهند. در همان ابتدا نیز مشخص نیست هر یک از افراد چه چیزی می‌دانند و چه چیزی را پنهان می‌کنند.
در سطح اجتماعی، فیلم نشانه‌هایی از زندگی طبقه متوسط ایران را به نمایش می‌گذارد؛ از ساختار خانواده و انتظارهای مربوط به ازدواج گرفته تا مسئله نامزدی، مردی که از همسرش جدا شده، جایگاه اجتماعی زنان و نگرانی درباره اعتبار و آبرو. الی نیز تنها زنی که ناپدید شده نیست؛ او به شخصیتی تبدیل می‌شود که هر یک از افراد گروه، معنای متفاوتی به او نسبت می‌دهند.
با گسترش ماجرا، دروغ‌های کوچک و پنهان‌کاری‌هایی که در ابتدا با نیت خوب یا برای پوشاندن یک مسئله شکل گرفته‌اند، پیامدهای سنگین‌تری پیدا می‌کنند. خانه ساحلی نیز از یک محل موقت برای استراحت، به فضایی تبدیل می‌شود که تنش‌های پنهان در آن آشکار می‌شوند.
در لایه عمیق‌تر، فیلم بیش از آنکه درباره یافتن حقیقت باشد، درباره نحوه مواجهه افراد با حقیقت و دفاع‌هایی است که پس از وقوع یک حادثه برای خود و دیگران می‌سازند. فرهادی از ناپدید شدن الی برای نشان دادن برخورد میان طبقه اجتماعی، اخلاق، آبرو و احساس مسئولیت استفاده می‌کند و به جای ارائه تصویری کاملاً اخلاقی از شخصیت‌ها، آن‌ها را در موقعیتی قرار می‌دهد که هم می‌توانند حق داشته باشند و هم مرتکب خطا شوند.
یکی از عناصر مهم فیلم، نگاه اجتماعی است. شخصیت‌ها فقط به یکدیگر نگاه نمی‌کنند؛ آن‌ها یکدیگر را ارزیابی، قضاوت، متهم و از خود دفاع می‌کنند. پس از ناپدید شدن الی، نگاه‌های دوستانه به‌تدریج به نوعی بازجویی تبدیل می‌شود. از چهره‌ها، سکوت‌ها و مکث‌های کوتاه می‌توان فهمید که چه کسی مسئول است، چه کسی حقیقت را می‌گوید و چه کسی اطلاعات بیشتری را پنهان کرده است.
غیبت الی نیز یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های روایت است. فیلم تلاش نمی‌کند به سرعت همه خلأهای مربوط به او را پر کند. اینکه الی چه احساسی داشته، چه فکری می‌کرده و چه تصمیمی داشته، تا حدی باز می‌ماند. در اینجا تنها یک انسان ناپدید نشده، بلکه قطعیت نیز از میان رفته است. فیلم با ندادن اطلاعات کامل به تماشاگر، او را در همان وضعیت عدم اطمینانی قرار می‌دهد که شخصیت‌ها در آن گرفتار شده‌اند.
از نظر شیوه روایت، فیلم از دوربین نمایشی و اغراق‌آمیز فاصله می‌گیرد و از گفت‌وگوهای طبیعی و فضایی کنترل‌شده استفاده می‌کند. تنش بیش از آنکه از موسیقی ایجاد شود، از روابط شکننده میان شخصیت‌ها شکل می‌گیرد. حتی در صحنه‌های شلوغ نیز روایت کنترل خود را حفظ می‌کند و تماشاگر را درون فضای گروه قرار می‌دهد.
شخصیت‌ها نیز هر کدام بخشی از این وضعیت اجتماعی را نمایندگی می‌کنند. سپیده میان نیت خوب و مسئولیت گرفتار می‌شود و تصمیم‌هایی که گرفته است، با سنگین‌تر شدن ماجرا فشار بیشتری بر او وارد می‌کند. احمد، مردی که از همسرش جدا شده، در میان گروه حضور دارد اما در مرکز آن باقی نمی‌ماند. الی نیز در غیاب خود، بیش از پیش از طریق حرف‌ها و برداشت‌های دیگران شکل می‌گیرد.
دریا نیز در فیلم جایگاهی نمادین دارد؛ هم حس آزادی و گشودگی را ایجاد می‌کند و هم امکان گم شدن و بازنگشتن را در خود دارد. خانه ساحلی ابتدا محلی برای استراحت به نظر می‌رسد، اما خیلی زود به فضایی برای انباشته شدن رازها و تنش‌ها تبدیل می‌شود. حضور کودکان نیز در تقابل با سنگینی روزافزون وضعیت اخلاقی بزرگسالان قرار می‌گیرد.
«درباره الی» در مسیر سینمای معاصر ایران، در محدوده سینمای واقع‌گرای اجتماعی و تنش‌های اخلاقی قرار می‌گیرد. فیلم از یک اتفاق گمشده یا ناپدید شدن، نه برای ایجاد یک داستان صرفاً معمایی، بلکه برای نشان دادن شکنندگی روابط و سازوکار فشار اجتماعی استفاده می‌کند.
فیلم در ابتدا شبیه داستان یک سفر کوتاه و دوستانه است، اما به‌تدریج به روایتی درباره ترک برداشتن وجدان جمعی تبدیل می‌شود. در اینجا نیازی به اتفاق‌های بزرگ و نمایشی نیست؛ رشد دروغ‌ها، تغییر نگاه‌ها و بیشتر شدن ابهام کافی است تا نشان دهد یک حادثه چگونه می‌تواند روابط میان افراد را تغییر دهد.
پیام آذربایجان