توت (Thoth) یکی از مهمترین خدایان مصر باستان بود و تنها به عنوان خدای نوشتار شناخته نمیشد، بلکه نماد خرد، زبان، دانش، سنجش، حساب، چرخه ماه و نظم کیهانی نیز به شمار میرفت. مصریان باور داشتند که جهان تنها با قدرت و فرمانروایی پابرجا نمیماند، بلکه حقیقت، سخن درست، اندازهگیری و ثبت دقیق نیز برای حفظ نظم جهان ضروری است و توت نگهبان همین اصول بود.
او را مخترع خط و زبان، کاتب خدایان و نگهبان دانش الهی میدانستند. وظیفهاش ثبت اراده خدایان، نگهداری دانش و حفظ نظم در جهان بود. به همین دلیل، توت نماد حافظه فرهنگی و انتقال دانش نیز محسوب میشد.
توت همچنین با ماه ارتباط داشت؛ زیرا ماه در مصر باستان نماد زمان، نظم، ریتم و محاسبه بود. از این رو، او علاوه بر دانش، نماینده سنجش، اندازهگیری و هماهنگی کیهان نیز به شمار میرفت. در باورهای مصری، او در دادگاه مردگان نیز حضور داشت و نتیجه داوری روح انسانها را ثبت میکرد؛ نقشی که پیوند او را با عدالت و حقیقت نشان میدهد.
در هنر مصر، توت معمولاً به شکل مردی با سر پرنده «ایبیس» یا به صورت بابون تصویر میشد؛ دو نمادی که با خرد، دقت و دانش ارتباط داشتند.
با گسترش فرهنگ یونانی در مصر، یونانیان شباهتهای فراوانی میان توت و هرمس، خدای پیامرسان و دانش، یافتند و این دو را با یکدیگر یکی دانستند. این پیوند بعدها به شکلگیری شخصیت «هرمس تریسمجیستوس» انجامید که در سنت هرمتی و اندیشههای رازآمیز جهان باستان جایگاهی بسیار مهم پیدا کرد.
به همین دلیل، توت نهتنها یکی از برجستهترین خدایان مصر باستان است، بلکه یکی از تأثیرگذارترین چهرههای تاریخ اندیشه و سنتهای باطنی جهان نیز به شمار میآید.
پیام آذربایجان