سکوت نوروز؛ تاملی بر آیین و معنا در دل بحران

سال‌هاست که در روزهای پایانی اسفند، خیابان‌های ایران رنگ دیگری می‌گرفت. بوی سبزه‌های تازه، تنگ‌های ماهی قرمز، دستفروش‌هایی که سفره‌های هفت‌سین کوچک می‌فروختند، و مردمی که در تکاپوی خانه‌تکانی و خرید لباس نو بودند. کلمه «عید» خودش حامل شور و شوقی بود که در کوچه و بازار جریان پیدا می‌کرد.

اما گاهی تاریخ لحظاتی می‌آفریند که حتی واژه‌ها هم تغییر می‌کنند. امسال به‌جای «میوه شب عید» از «میوه پایان سال» گفته می‌شود؛ گویی خودِ کلمه عید هم زیر سایه سنگین بحران عقب نشسته است. این فقط تغییر یک واژه نیست؛ نشانه‌ای است از اینکه جنگ چگونه می‌تواند آرام‌آرام وارد زبان، حافظه و حال‌وهوای روزمره مردم شود.

جنگ تنها شهرها و زیرساخت‌ها را ویران نمی‌کند. جنگ توانایی عجیبی در خاموش کردن صداهای زندگی عادی دارد؛ همان صداهای ساده‌ای که از بازارها، خانه‌ها و گفت‌وگوهای روزمره می‌آیند. وقتی مردمی دیگر درباره سبزه و سفر و لباس نو حرف نمی‌زنند، یعنی جنگ توانسته است حتی به قلمرو واژه‌ها و آیین‌ها هم راه پیدا کند.

اما درست در همین لحظه‌هاست که شاید لازم باشد نوروز را عمیق‌تر بفهمیم.

نوروز در فرهنگ ایرانی صرفاً یک جشن تقویمی نیست. فلسفه آن از دل طبیعت آمده است: از لحظه‌ای که زمین دوباره جان می‌گیرد، جوانه‌ها سر برمی‌آورند و چرخه زندگی از نو آغاز می‌شود. نوروز آیین نو شدن است؛ یادآوری این حقیقت که هیچ زمستانی ابدی نیست.

اگر گاهی نوروز به خرید و سفر و تعطیلات تقلیل پیدا کرده باشد، شاید اکنون زمانی است که دوباره به معنای عمیق‌تر آن بازگردیم. نوروز در اصل دعوتی است به بازنگری، به خانه‌تکانی نه فقط در خانه‌ها بلکه در اندیشه‌ها و مسیرهایی که پیموده‌ایم. فرصتی برای این پرسش که چگونه می‌توان از خطاهای گذشته آموخت و آینده‌ای انسانی‌تر ساخت.

در جهانی که جنگ می‌تواند حتی واژه «عید» را از زبان‌ها عقب براند، یادآوری فلسفه نوروز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. نوروز به ما می‌گوید که نو شدن ممکن است؛ که می‌توان از دل سخت‌ترین زمستان‌ها نیز به سوی بهار حرکت کرد.

شاید امسال خیابان‌ها مثل همیشه شلوغ نباشند و شور بازارهای نوروزی کمتر دیده شود. اما معنای نوروز چیزی فراتر از این نشانه‌های بیرونی است. نوروز یادآوری امید است؛ یادآوری اینکه انسان می‌تواند دوباره آغاز کند.

و شاید در روزگاری که سایه جنگ بر زندگی‌ها افتاده، بیش از هر زمان دیگری به همین یادآوری نیاز داریم: اینکه بهار، در نهایت، راه خود را پیدا می‌کند.

پیام آذربایجان