شاید پدیدهای که امروز در فضای مجازی با اصطلاح «پیکمی» شناخته میشود، فقط یک رفتار فردی یا تلاش یک زن برای جلب توجه مردان نباشد؛ پشت آن میتوان سازوکاری اجتماعی را دید که زنان را در موقعیت رقابت با یکدیگر قرار میدهد.
در بسیاری از جوامع، برای مدت طولانی مرد در جایگاه انتخابکننده و زن در موقعیت انتخابشونده تعریف شده است. زن باید زیبا، جذاب، مناسب، خواستنی، موفق یا برخوردار از ویژگیهایی باشد که او را از زنان دیگر متمایز کند و احتمال «انتخاب شدن» او را افزایش دهد. در چنین ساختاری، زن دیگر فقط برای بهتر شدن تلاش نمیکند؛ بلکه ناگزیر میشود خود را در مقایسه با زنان دیگر بسنجد: من زیباترم یا او؟ من جذابترم؟ من تحصیلکردهترم؟ من زن مناسبتری هستم؟ چه چیزی در من هست که باعث میشود مرد، من را به دیگری ترجیح دهد؟
این وضعیت امروز با ظهور شبکههای اجتماعی شکل تازه و بسیار گستردهتری پیدا کرده است. زن دیگر خود را با چند زن اطرافش مقایسه نمیکند؛ هر روز هزاران تصویر از زنان مختلف، با ظاهرها، بدنها، شغلها، تحصیلات، سبک زندگی، روابط و میزان محبوبیت متفاوت، در برابر چشم او قرار میگیرد. زندگی اجتماعی به نوعی ویترین بزرگ تبدیل شده که در آن زنان دائماً دیده، مقایسه و رتبهبندی میشوند. در چنین فضایی، احساس اینکه «برای انتخاب شدن باید از دیگری بهتر باشم» میتواند شدت بیشتری پیدا کند.
رقابت نیز فقط بر سر زیبایی نیست. یک زن ممکن است در زیبایی، دیگری در تحصیلات، دیگری در شغل، دیگری در استقلال، دیگری در سبک زندگی و دیگری در نقش مادری احساس کند که باید خود را برتر نشان دهد. بنابراین پیکمی را میتوان در معنایی گستردهتر، نوعی تلاش برای متمایز کردن خود از زنان دیگر دانست؛ گاهی با تأکید بر ویژگیهای شخصی و گاهی با پایین آوردن ارزش زنان دیگر. جمله پنهان پشت این رفتار میتواند این باشد: «من مثل آنها نیستم؛ پس من را انتخاب کن.»
نکته مهم این است که چنین رفتاری لزوماً از ناآگاهی یا کمبود تحصیلات ناشی نمیشود. حتی زنی بسیار تحصیلکرده، مستقل و آگاه نیز ممکن است در شرایطی وارد چنین رقابتی شود؛ زیرا مسئله فقط باورهای فردی نیست، بلکه ساختاری است که زنان را دائماً در معرض مقایسه قرار میدهد و به آنها میآموزد که برای به دست آوردن توجه، منزلت یا انتخاب شدن، باید جایگاه خود را در نسبت با زنان دیگر تعریف کنند.
بنابراین «پیکمی» را میتوان نه فقط یک اصطلاح برای توصیف رفتار برخی زنان، بلکه نشانهای از یک رقابت عمیقتر دانست: رقابت برای انتخاب شدن؛ رقابتی که بخشی از آن را ساختار اجتماعی تولید میکند و شبکههای اجتماعی امروز آن را گستردهتر، دائمیتر و قابل مشاهدهتر کردهاند.
به قلم: پروین بابایی
پیام آذربایجان