گلی ترقی از مهمترین داستاننویسان معاصر ایران است که بخش بزرگی از آثارش را در فضای تهران روایت میکند؛ تهرانی که نه فقط یک شهر، بلکه بستری برای شکلگیری خاطره، هویت و دگرگونیهای اجتماعی است. شخصیتهای او اغلب به طبقهٔ متوسط تحصیلکرده تعلق دارند؛ انسانهایی که میان گذشته و حال، سنت و مدرنیته، و وطن و غربت در رفتوآمدند. در آثار او، تهران تنها محل وقوع رویدادها نیست، بلکه خود به یکی از شخصیتهای اصلی داستان بدل میشود.
نثر ترقی از نمونههای درخشان «سهلِ ممتنع» در ادبیات فارسی است. جملههایش ساده، روان و بیتکلفاند، اما در پس این سادگی، لایههایی از معنا، احساس و تأمل نهفته است. او بدون پیچیدهنویسی، خواننده را به درون جهان شخصیتها و خاطرههایشان میبرد.
اگرچه گلی ترقی از نظر تعداد آثار، نویسندهای پرشمار به حساب نمیآید، اما ویژگی برجسته کارنامه او، انسجام و کیفیتی است که در گذر زمان حفظ کرده است. آثار او نهتنها دچار افت نشدهاند، بلکه هر داستان، جهان داستانیاش را کاملتر کرده است. این پیوستگی از خلال بینامتنیتی آشکار و پنهان شکل میگیرد؛ از تکرار برخی شخصیتها، خانهها و مکانهای آشنا گرفته تا بازگشت رخدادها و فضاهای مشترک. گویی هر داستان، تکهای از پازلی بزرگتر است که در کنار دیگر آثار او معنای کاملتری پیدا میکند.
یکی دیگر از ویژگیهای داستانهای ترقی، شیوه نامگذاری شخصیتهاست. او بارها از لقبها، یا حتی حروف اختصاری استفاده میکند؛ شیوهای که به امضای روایی او تبدیل شده است. با این حال، این انتخاب هرگز تصنعی یا نمایشی به نظر نمیرسد، بلکه کاملاً در بافت طبیعی روایت حل میشود و به صمیمیت و باورپذیری شخصیتها میافزاید.
در جهان داستانی گلی ترقی، کمتر میتوان نشانی از شعار یا داوری مستقیم نویسنده یافت. او واقعیت را همانگونه که هست روایت میکند و اجازه میدهد معنا از دل زندگی روزمره سر برآورد. حتی در روایت فقدان، غربت، تنهایی و دگرگونی، نوعی پذیرش عمیق و انسانی جریان دارد؛ پذیرشی که از اعتراض و شکایت فراتر میرود و به درکی آرام و تأملبرانگیز از زندگی میرسد. همین صداقت، سادگی، انسجام و آفرینش جهانی داستانیِ بههمپیوسته، آثار گلی ترقی را در شمار ماندگارترین نمونههای داستاننویسی معاصر فارسی قرار داده است.
به قلم: پروین بابایی
پیام آذربایجان