تبریز بار دیگر میزبان روایتی از دل تاریخ میشود؛ روایتی که این بار از مسیر صحنه تئاتر، سراغ زن، جامعه و انتخابهای انسانی میرود. «خانیملار آیدینخاناسی» قرار است مخاطب را با قصهای همراه کند که گرچه ریشههایش در گذشته است، اما بسیاری از پرسشها و دغدغههای آن هنوز رنگ و بوی امروز را دارند.
در ابتدای نشست خبری این نمایش، از پوستر «خانیملار آیدینخاناسی» رونمایی شد و جمعی از عوامل و بازیگران این اثر نیز در مراسم حضور داشتند. این نمایش به کارگردانی نازیلا ایرانزاد، نویسندگی حسین کیانی و ترجمه ترکی آیدین سردارینیا، از ۲۸ شهریورماه در مجتمع فرهنگی و هنری ۲۹ بهمن تبریز روی صحنه میرود.
این اثر از یک شخصیت تاریخی و انجمنی واقعی الهام گرفته، اما روایت آن صرفاً بازگویی تاریخ نیست و تخیل نویسنده نیز در شکلگیری فضای داستان و شخصیتها نقش پررنگی دارد.
نازیلا ایران زاد، کارگردان نمایش، شنبه ۲۱ شهریورماه در نشست خبری در جمع خبرنگاران درباره ی این اثر و شکلگیری آن توضیح داد: داستان درباره زنی است که برای تحصیل ادبیات نمایشی به فرانسه میرود و پس از بازگشت به ایران، انجمنی با عنوان «بیداریخانه نسوان» راهاندازی میکند. به گفته او، اگرچه شخصیت اصلی و انجمن، ریشهای واقعی دارند، اما بخش مهمی از آنچه روی صحنه شکل گرفته، حاصل نگاه و تخیل نویسنده است.
ایران زاد درباره انتخاب این نمایش برای اجرا نیز گفت که هر اثر برای او فرصتی تازه برای گفتوگو با مخاطب است و تمایل ندارد مسیر آثار گذشته خود را تکرار کند. از نگاه او، «خانیملار آیدینخاناسی» نیز موضوع و فضای مستقل خود را دارد و میتواند با مخاطبان خاص خود ارتباط برقرار کند.
او با اشاره به آشنایی خود با این متن از دهه ۸۰ افزود: سالها پیش با این نمایشنامه آشنا شدم و از همان زمان علاقه داشتم روزی آن را با نگاه خودم روی صحنه ببرم. اما در نوع نگاه و رویکرد فکری با کارگردان آن اجرا اختلاف نظر داشتم. همین تفاوت دیدگاه باعث شد این اثر سالها در ذهنم باقی بماند تا اینکه فرصتی برای اجرای آن با نگاه شخصی خودم فراهم شود.
کارگردان نمایش درباره فاصله زمانی میان نخستین آشناییاش با متن و اجرای امروز اظهار کرد،این اثر در اوایل دهه ۸۰ دغدغههای جدی اجتماعی را مطرح میکرد و حالا در سال ۱۴۰۵، بسیاری از همان مسائل همچنان مطرح هستند. شاید در طول ۲۰ تا ۲۵ سال، ظاهر برخی مشکلات تغییر کرده و مدرنتر شده باشد، اما در عمق ماجرا همچنان با همان مسائل روبهرو هستیم.
ایران زاد ادامه داد: سال گذشته احساس کردم زمان مناسبی برای اجرای این متن فرارسیده است. قرار بود نمایش زودتر به صحنه برود، اما جنگ باعث شد این اتفاق به تعویق بیفتد و پس از آن نیز شرایط برای اجرای اثر مهیا نشد.
انتخاب زبان ترکی برای اجرای نمایش نیز بخش دیگری از صحبتهای کارگردان بود. او در اینباره توضیح داد: در سالهای گذشته، اجرای تئاتر به زبان ترکی مسئله چندان پیچیدهای نبود و برای من نیز زبان بیشتر وسیلهای برای ارتباط با مخاطب محسوب میشد؛ آنچه اهمیت اصلی داشت، محتوا بود. امروز نیز احساس میکنم مخاطب تئاتر ارتباط راحتتری با زبان ترکی برقرار میکند و به همین دلیل این زبان برای اجرای اثر انتخاب شده است.
وی افزود؛البته امکان اجرای نمایش به زبان فارسی نیز وجود داشت و نمیتوان گفت یکی از این دو زبان بر دیگری برتری دارد. برای من، زبانی اهمیت دارد که بتواند ارتباط بهتری میان صحنه و تماشاگر ایجاد کند.
ایران زاد در بخش دیگری از سخنان خود درباره حضور همزمانش در عرصه بازیگری و کارگردانی گفت: بازیگری برای من به اندازه کارگردانی جذاب است و این دو را در یک جایگاه میبینم. نمیتوانم یکی را انتخاب کنم. این بار ترجیح دادم فقط کارگردانی را برعهده داشته باشم تا بتوانم با فاصله بیشتری صحنه را ببینم و تسلط بیشتری بر کلیت اجرا داشته باشم، هرچند بازیگری همچنان برایم جذاب و وسوسهبرانگیز است.
کارگردان «خانیملار آیدینخاناسی» درباره نحوه پرداخت شخصیتهای زن نیز اظهار کرد: گاهی وقتی صحبت از زن در یک اثر نمایشی میشود، این تصور وجود دارد که برای رسیدن به یک نتیجه مشخص، باید او را در جایگاه قربانی قرار داد. من با چنین نگاهی موافق نیستم. قرار نیست مخاطب زن را صرفاً قربانی ببیند؛ آنچه برای من اهمیت دارد این است که تماشاگر پس از پایان نمایش، خودش را در میان شخصیتها پیدا کند و از خود بپرسد اگر من جای این شخصیت بودم، چه تصمیمی میگرفتم و چه واکنشی نشان میدادم؟ به باور من، زمان نگاههایی که زن را تنها در نقش قربانی تعریف میکردند، گذشته است.
در ادامه نشست، دارا علیآبادی، بازیگر نمایش، درباره نقشی که در این اثر برعهده دارد توضیح داد، شخصیت من «ادیب» نام دارد؛ فردی که با ادبیات آشنایی دارد، اما در رفتار و منش چندان نشانی از ادب در او دیده نمیشود. او بهشدت مخالف حضور دخترش در اجتماع است و میان افکار و رفتارهایش تضادهای زیادی وجود دارد.
علیآبادی افزود: تلاش کردم با هدایت و راهنمایی کارگردان، لایههای مختلف این شخصیت و تناقضهای درونی او را به نمایش بگذارم. اینکه تا چه اندازه در این مسیر موفق بودهام، قضاوت آن را به تماشاگران میسپارم و سپس چندین بازیگر زن نیز معرفی کوتاهی از خود را انجام دادند،
«خانیملار آیدینخاناسی» از ۲۸ شهریورماه در مجتمع فرهنگی و هنری ۲۹ بهمن تبریز روی صحنه خواهد رفت؛ نمایشی که میخواهد بخشی از پرسشهای مانده از گذشته را دوباره به میان تماشاگران بیاورد و این بار، آنها را از دریچه صحنه و زبان هنر به گفتوگو بگذارد.