شهرداری منطقه ۸ تبریز، قلب تپنده و تاریخی شهر ماست؛ جایی که تاریخ و سنت در کوچههایش زندگی میکنند. اما مدیریت این منطقه، فقط سنگفرش کردن و تزیین بازار نیست. در این مصاحبه اختصاصی، ما با خانم حمیده درشته، شهردار منطقه ۸، گفتگو کردیم تا ببینیم چگونه میتوان آیینهای قدیمی را دوباره زنده کرد و در عین حال، با چالشهای مثل تخریب اموال عمومی و رفتارهای نامناسب شهروندان مقابله کرد. این گفتگو، نگاهی است به تلاش شهرداری برای تبدیل کردن شهر، به جایی که مردم نه فقط با قانون، بلکه با عشق و فرهنگ از آن مراقبت کنند.
مدیریت شهری منطقه ۸ به دلیل تاریخی و فرهنگی بودن، حساسیتهای ویژهای دارد. شما به عنوان یک مدیر زن، چه استراتژیهایی را برای تقویت حضور و نقشآفرینی زنان در برنامههای شهری این منطقه دنبال کردهاید؟
ابتدا باید از مدیریت ارشد شهری قدردانی کنم که با نگاهی دقیق به ویژگیهای اجتماعی منطقه ۸، این مسئولیت حساس را به بنده سپردند. هدف ما این است که از طریق کنشگری اجتماعی، فراتر از مدیریت اداری، اعتماد جامعه را جلب کنیم.
ما شاهد تحولی در نقش زنان در مدیریت هستیم. بانوان امروزه ثابت کردهاند که در کنار کارایی و تخصص، از اخلاق حرفهای و توانمندی در مدیریت بحران نیز برخوردارند. در منطقه ۸، ما سعی کردیم این توانمندی را در بطن سازمان نهادینه کنیم. برای نمونه، در بخشهای حساس نظیر مدیریت مالی، مدیریت درآمد، مدیریت حقوقی و امور فرهنگی، چهار خانم متخصص را به کار گرفتیم که در مدت کوتاهی توانستهاند خروجی بسیار مثبتی داشته باشند.
من معتقدم ایجاد تعادل میان نقشهای اجتماعی و خانوادگی، یکی از چالشهای اصلی زنان است. من با حمایت خانوادهام توانستهام این مسیر را طی کنم و امیدوارم فضای کاری شهرداری نیز به گونهای باشد که این تعادل برای سایر زنان تسهیل شود.
با این حال، باید صادقانه گفت که در حوزه «بانوان کارآفرین و فعال اقتصادی»، هنوز جای خالی برنامههای ساختارمند در بدنه شهرداری احساس میشود. اگرچه شهرداری در عرصههای فرهنگی و مذهبی همواره نقش حامی اجتماعی را ایفا کرده است، اما امیدوارم در آینده شاهد حمایتهای عملی و هدفمند بیشتری از اقتصاد زنان و بانوان فعال در حوزه کسبوکار شهری باشیم.
منطقه ۸ قلب تپنده میراث فرهنگی تبریز است. تعامل شما با سازمان میراث فرهنگی چگونه است و چه استراتژیهایی را برای تبدیل این ظرفیتهای تاریخی به محرکهای اقتصادی و گردشگری در بازار تبریز دنبال میکنید؟
منطقه ۸ صرفاً یک محدوده شهری نیست، بلکه بخشی از هویت و میراث فرهنگی ماست. به همین دلیل، تعامل با سازمان میراث فرهنگی در اولویت اصلی ما قرار دارد؛ بهطوری که ۸۰ درصد فعالیتها و پروژههای ما مستلزم هماهنگی و استعلام از این سازمان است تا اصالت تاریخی منطقه حفظ شود.
ما در حال حاضر بر روی پروژههای بازسازی و احیا تمرکز ویژهای داریم. خوشبختانه شاهد پیشرفتهای خوبی هستیم؛ از بازگشت حمام «نوبر» به دوران شکوه خود گرفته تا اتمام بازسازی «خانه کلکته چی». همچنین با بازسازی «عمارت شهرداری» و ساماندهی «خانه نیکدل»، مسیر گردشگری را برای شهروندان و گردشگران تسهیل کردیم. البته برخی چالشها مثل مشکل مالکیت در «خانه ارفعالملک» وجود دارد، اما ما از آمادگی کامل برای پیشبرد پروژهها برخورداریم.
اما باید صادقانه بگویم که ما هنوز در مسیر «تجاریسازی اصولی» خانههای قدیمی تا جای ممکن پیش نرفتهایم. اما برخی از شهروندان با مدیریت خود، خانههایشان را به موزه یا کارگاههای آموزشی تبدیل کردهاند، اما این فعالیتها هنوز به آن سطح از سازماندهی که میتواند اقتصاد منطقه را تکامل دهد، نرسیده است.
ما در تبریز خانههای قدیمی بسیار زیبایی داریم که نیاز به شناسایی و ثبت دارند. در حال حاضر بازار تبریز در فضای مجازی بسیار شناخته شده است و حتی باعث شده شهروندان خودشان برای بازدید از بازار سنتی اشتیاق پیدا کنند، اما برای خانههای تاریخی این حوزه دیجیتال هنوز جای کار دارد. ما امیدواریم با استفاده از فناوریهایی مثل ویدئوهای سه بعدی، این خانهها را بهتر معرفی کنیم.
شما در صحبت هایتان به اهمیت احیای آیینهای تاریخی اشاره کردید و ذکر نمودید که در سال ۱۲۷۷ بازار مظفریه، مراسم روضهخوانی بانوان تبریزی برگزار میشده است. آیا شهرداری منطقه ۸ برنامهای برای برگزاری نشستها یا مراسمهای آیینی دارد که در آن زنان، نه فقط به عنوان مخاطب، بلکه به عنوان برگزارکننده و نقشآفرینِ این آیینهای تاریخی در بازار حضور داشته باشند؟
نام منطقه ۸ با تاریخ تبریز گره خورده است و تلاش ما این است که برنامههای فرهنگیمان دقیقاً بر اساس همان مناسبتهایی باشد که در منابع معتبر تاریخی ما ثبت شدهاند. یکی از اولویتهای ما، احیای دقیق این روزهای تاریخی در بافت قدیمی است.
ما در همین راستا، امسال برای اولین بار با همکاری هیئت امنای بازار امیر، مراسم ده روزه تعزیهخوانی و پردهخوانی را در حیاط بازار امیر برگزار کردیم. امیدواریم این مسیر از سال آینده به صورت مستمر ادامه یابد. هدف ما این است که از طریق تئاتر خیابانی، شعرخوانی، احیای مراسم در خانه نیکدل و حتی مرمت جدارههای تاریخی، این ریشههای عمیق فرهنگی آذربایجان را بازشناسی کنیم.
همچنین باید اشاره کنم که برنامههای ما فقط محدود به آیینهای مذهبی نیست؛ بلکه بازآفرینی وقایع سیاسی-اجتماعی مثل قیام ۲۹ بهمن نیز در دستور کار است. ما قصد داریم با بازسازی فضای نمادین سال ۱۳۵۶ در محدوده مسجد قزلی، این واقعه تاریخی را برای نسلهای جدید بازآفرینی کنیم.
یکی از چالشهای همیشگی بافتهای تاریخی، مسئله دستفروشان است. در خصوص ساماندهی دستفروشان، چه برنامهای دارید؟
موضوع دستفروشی، مسئلهای فراتر از مدیریت یک منطقه خاص است و یک چالش اجتماعی و شهری در سطح کلانشهر تبریز محسوب میشود. بنابراین، برخورد با این موضوع نباید صرفاً از دیدگاه شهرداری منطقه ۸ باشد؛ بلکه این یک مسئولیت جمعی است که نیازمند هماهنگی میان تمامی دستگاههای اجرایی و نهادهای مرتبط است.
البته ما در شهرداری منطقه ۸، برای ساماندهی دستفروشی کارهایی انجام دادیم و برنامههایی برای جابجایی و سازماندهی آنها در دستور کار داریم، اما باید توجه داشت که این فرآیند نیازمند زمان و رویکردی تدریجی است تا بتوان آن را به شکلی پایدار مدیریت کرد. خوشبختانه در بودجه سال جاری، بخشی از اعتبارات به این منظور پیشبینی شده است، اما بازگشت به یک ساختار منظم و مدیریتشده، مستلزم همکاری نزدیک تمامی دستگاههای ذیربط در سطح شهر است. هرچند از شلوغی های ایجاد شده توسط دستفروشان هیچکس راضی نیست اما با شرایط فعلی و اینکه دستفروشی هم محلی برای امرامعاش عده ای است و ما برنامه ای برای شنبه های دستفروشی داریم .
در خصوص چهارراه بهشتی، با وجود نصب تابلوهای ممنوعیت ورود دوچرخه و موتور، همچنان شاهد فعالیت این وسایل هستیم. وضعیت کاربری این محل را چگونه ارزیابی میکنید؟
چهارراه بهشتی فراتر از یک فضای ساده شهری، به عنوان یک «محل تعاملات اجتماعی» شناخته میشود. ما این فضا را به عنوان یک پارک تعریف نمیکنیم، بلکه آن را مکانی برای تجمع و فعالیتهای اجتماعی در نظر گرفتهایم. هدف ما از این فضا، ایجاد مکانی برای ورزشهای خیابانی و سنتی و همچنین بستری برای برگزاری مناسبتهای ملی و مذهبی است. در حال حاضر برنامه ویژه و جدیدی برای تغییر کاربری نداریم، اما تمرکز اصلی ما بر ارتقای مبلمان شهری و ایجاد زیرساختهایی برای این تعاملات است.
یکی از چالشهای اساسی، آسیب به اموال عمومی و عدم رعایت نظافت توسط شهروندان است. شهرداری چه برنامهای برای فرهنگسازی در این زمینه دارد؟
حقیقت این است که ما با یک بحران فرهنگی روبرو هستیم. هر چه در این شهر هست، متعلق به خودمان است و نگهداری از آن یک وظیفه همگانی است؛ اما متأسفانه شاهد هستیم که برخی افراد حتی به عمد، اموال عمومی و مبلمان شهری را تخریب میکنند.
در بحث نظافت نیز، ما در گذشته تجربه موفقی از مادران مان در «تفکیک زباله از مبدأ» داشتیم و خانوادهها بسیار با مسئولیتپذیری عمل میکردند، اما متأسفانه امروزه شاهد افت شدید این فرهنگ هستیم؛ حتی در سطح مغازهداران که رعایت نظافت مقابل محل کار خود را نیز نادیده میگیرند. برای این موضوع، ما به شدت به نقش رسانهها نیاز داریم تا در کنار شهرداری، فرآیند فرهنگسازی را پیش ببرند.
معصومه شکوهی