یک مطالعه جدید نشان داده است که افزایش سریعتر پروتئین تاو (Tau) در مغز، که ارتباط نزدیکی با بیماری آلزایمر دارد، با تشدید علائم افسردگی در سالمندانی همراه است که از نظر شناختی (حافظه، توجه و تفکر) همچنان سالم هستند.
این یافتهها حاکی از آن است که تغییرات خلقی ممکن است سالها پیش از بروز اختلالات حافظه، بهعنوان یک هشدار زودهنگام از مغز عمل کنند. نظارت بر تغییرات خلقوخو میتواند به تشخیص زودهنگام این بیماری کمک کند.
پژوهشگران دانشگاه برندایس و همکارانشان در مطالعهای که در مجله جِینوروسای/ JNeurosci منتشر شده، به بررسی این پرسش پرداختهاند که آیا تغییرات خلقوخو میتواند نشاندهنده تجمع تدریجی پروتئین تاو در مغز در حال پیرشدن باشد یا خیر.
پروتئین تاو به طور معمول به حفظ ساختار داخلی سلولهای عصبی کمک میکند؛ اما هنگامی که این پروتئین غیرطبیعی میشود، میتواند به شکل گرههایی (تنگلها) در مغز جمع شود و عملکرد مغز را مختل کند. این گرهها، همراه با رسوبات پروتئین بتا-آمیلوئید، از ویژگیهای اصلی زیستی بیماری آلزایمر بهشمار میروند.
افزایش تاو با تشدید افسردگی همراه است
پژوهشگران دادههای مربوط به مردان و زنان سالمندی شرکتکننده در طرح ابتکار تصویربرداری عصبی بیماری آلزایمر (Alzheimer’s Disease Neuroimaging Initiative) را تحلیل کردند که یک طرح پژوهشی بزرگ و طولانیمدت است که در آن محققان از روشهای پیشرفته تصویربرداری مغز (مانند اِمآرآی و پِتاسکن) و آزمایشهای خون و مایع نخاعی برای مطالعه روند پیشرفت آلزایمر استفاده میکنند.
برای تشخیص پروتئین تاو، در طی چندین نوبت مراجعه، از شرکتکنندگان تصویربرداری مغزی صورت گرفت. آنها همچنین پرسشنامههایی را برای اندازهگیری علائم افسردگی تکمیل کردند.
نتایج نشان داد که در میان افرادی که دچار نقص شناختی (مشکلات حافظه، توجه و تفکر) نبودند، سرعت تجمع پروتئین تاو با سرعت افزایش علائم افسردگی ارتباط مستقیم داشت. همچنین، سطوح بالاتر تاو، پیشبینیکننده نمرات بالاتر در ارزیابیهای بعدی افسردگی بود.
به گفته محققان، ترتیب زمانی این تغییرات نشان میدهد که تجمع پروتئین تاو ممکن است پیش از بدترشدن علائم افسردگی رخ دهد و به آن کمک کند. البته این یافتهها ثابت نمیکنند که تاو مستقیماً باعث افسردگی میشود، اما به یک ارتباط زیستی اشاره دارند که ممکن است پیش از کاهش قابلاندازهگیریِ تواناییهای شناختی ظاهر شود.
الگویی که فقط به تغییرات اولیه مغز محدود میشود
جالب اینجاست که این رابطه در شرکتکنندگانی که دچار اختلال شناختی خفیف یا بیماری آلزایمر بودند، مشاهده نشد. به گفته محققان، پس از بروز علائم آلزایمر، تشخیص ارتباط مستقیم میان پروتئین تاو و افسردگی دشوار میشود؛ زیرا عواملی مانند تغییرات مغزی، بیماریهای جسمی، داروها و ناراحتی ناشی از کاهش سلامت، این تشخیص را پیچیدهتر میکنند.
این یافتهها همچنین نشان میدهند که افسردگی در سالمندان میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و نباید هر نشانهای از افسردگی را نشانه آلزایمر دانست. با این حال، پیگیری تغییرات افسردگی در طول زمان، در کنار تصویربرداری مغزی و آزمایشهای شناختی، میتواند به شناسایی افرادی که در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به زوال عقل هستند، کمک کند.
تئودورا مارکوا (Teodora Markova)، پژوهشگر این طرح، میگوید: تحقیقات آینده باید مسیر تغییرات پروتئین تاو و علائم افسردگی را در بازههای زمانی طولانیتر دنبال کنند، بهویژه در افرادی که دچار اختلال شناختی یا افسردگی شدیدتر میشوند. پیگیری این روندها و مشاهده ارتباط میان تغییرات اولیه خلقی با نتایج بعدی بیماری، در کنار سایر روشهای پایش آلزایمر، میتواند به ما کمک کند تا افراد در معرض خطر را بهتر شناسایی کنیم.